“Ya kapıyı kilitlemediysem? Ya kötü bir şey olursa? Ya bu düşünce benim nasıl biri olduğumu gösteriyorsa?”
Bazen insanın en büyük hapishanesi dört duvar arasında değil, kendi zihninin içindedir. Üstelik bu hapishanenin kilidi dışarıda değil, insanın zihninde saklıdır. Kapısı açıktır ama insan çıkamaz. Çünkü içeride, her defasında aynı soruyu soran bir ses vardır: “Ya emin değilsen?”
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), işte bu sorunun insanın yaşamını ele geçirmesiyle ilgilidir.
Hepimizin aklından zaman zaman tuhaf, rahatsız edici düşünceler geçer. Ocağı kapatıp kapatmadığımızı merak eder, bir hata yapmaktan korkarız. Ancak çoğumuz bir süre sonra düşüncemizi bırakıp hayatımıza devam ederiz.
OKB yaşayan biriyse aynı düşüncenin içinde sıkışıp kalabilir.
Kapıyı kilitler, uzaklaşır. Sonra bir şüphe belirir: “Ya kilitlemediysem?”
Geri döner, kontrol eder. Bir an rahatlar. Fakat zihni bu kez başka bir soru sorar: “Ya yanlış kontrol ettiysem?”
Ve her şey yeniden başlar.
Çünkü OKB'de insan çoğu zaman yalnızca kapıyı kontrol etmez; kapının kilitli olduğundan tamamen emin olabilmek için kendi korkusuyla da mücadele eder.
Zihninizdeki alarm hiç susmuyorsa…
Bir yangın alarmı düşünün. Gerçek bir yangında hayat kurtarır. Peki, ortada yangın yokken de çalmaya devam ederse?
OKB'de zihin bazen böyle çalışır. Tehlike ihtimalini büyütür, sıradan şüpheleri ciddi bir tehdit gibi hissettirir. Kişi kaygısını azaltmak için ellerini defalarca yıkayabilir, kapıları tekrar tekrar kontrol edebilir, aynı soruyu başkalarına sorabilir ya da zihninde bir olayı tekrar tekrar değerlendirebilir.
Dışarıdan bakıldığında bunlar gereksiz davranışlar gibi görünebilir. Oysa kişinin içinde yoğun bir korku vardır.
“Ya sevdiklerime zarar verirsem?”
“Ya yanlış bir şey yaptıysam?”
“Ya kötü bir insan olduğumu gösteren bir düşünce aklımdan geçtiyse?”
Kişi bazen düşüncelerinden bile korkmaya başlar. Onları bastırmaya, anlamlarını çözmeye, kendisine tekrar tekrar güvence vermeye çalışır.
Oysa aklınızdan geçen bir düşünce, kim olduğunuzun kanıtı değildir. İstemediğiniz bir şeyi düşünmeniz, onu istediğiniz ya da yapacağınız anlamına gelmez.
Gökyüzünden geçen kara bir bulut, gökyüzünün kendisi değildir. Aynı şekilde zihninizden geçen her düşünce de siz değilsiniz.
Rahatlamak isterken kendinizi neden daha çok yorarsınız?
OKB'nin en zorlayıcı tuzaklarından biri, kişiye geçici rahatlama sağlayan davranışların zamanla korkuyu besleyebilmesidir.
Kaygı gelir, kişi kontrol eder ve rahatlar. Beyin bu rahatlamayı öğrenir: “Demek ki rahatlamak için kontrol etmeliyim.”
Bir sonraki şüphede yeniden kontrol eder. Sonra bir kez daha…
Böylece insan, korktuğu şeyden kurtulmaya çalışırken giderek daha fazla onun etrafında yaşamaya başlar.
Kapıdan çıkmak dakikalar sürer, çünkü tekrar tekrar kontrol etmek gerekir. Bir konuşmanın tadını çıkarmak zorlaşır, çünkü zihin başka bir soruyla meşguldür. Güzel bir gün bile bir şüphe yüzünden gölgelenebilir.
Ve farkında olmadan insan, hayatını yaşamaktan çok hayatında kötü bir şey olmamasını sağlamaya çalışır.
Mutlu olmak için önce bütün korkularının bitmesini bekler. Rahatlamak için her şeyden emin olmak ister. Ama hayat, bize her şeyin yolunda gideceğine dair bir garanti vermez.
Bazen insanı tüketen şey, kötü bir şeyin olma ihtimalinden çok, hiçbir kötü şey olmayacağından yüzde yüz emin olma çabasıdır.
Peki, çıkış yolu nerede?
Çıkış yolu, zihninizden bütün düşünceleri silmek ya da bir daha hiç kaygı yaşamamak değildir. Çünkü düşünceleri zorla uzaklaştırmaya çalışmak, bazen onların zihnimizde daha fazla yer kaplamasına neden olur.
Asıl mesele, her düşünceyi çözmek ve her şüpheyi ortadan kaldırmak zorunda olmadığımızı öğrenmektir.
Her korku geldiğinde yeniden kontrol etmek zorunda olmadığımızı…
Her düşünce için kendimizi sorgulamak zorunda olmadığımızı…
Her belirsizliği ortadan kaldırmadan da yaşamımıza devam edebileceğimizi…
Bunları öğrenmek zaman alabilir. Ancak OKB tedavi edilebilir bir ruhsal sağlık sorunudur. Bilişsel davranışçı terapi ve özellikle maruz bırakma ve tepki önleme yöntemi, tedavide etkili yaklaşımlar arasındadır. Bazı durumlarda ilaç tedavisi de yararlı olabilir. Uygun destek için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak önemlidir.
İyileşmek, zihninize bir daha hiç şüphe düşmemesi değildir. Şüphe geldiğinde onun peşinden sürüklenmeden yaşamaya devam edebilmektir.
Belki de özgürlük, emin olmak değil; emin olmadan da yaşayabilmektir.
Şimdi bir an durun ve düşünün…
Kaç güzel anı, bir şeylerin ters gitmeyeceğinden emin olmaya çalışırken kaçırdınız?
Kaç kez bir düşünceden kurtulmaya çalışırken bütün gününüzü ona verdiniz?
Kaç kez hayatı yaşamak yerine, hayatın içinde her şeyin kontrol altında olduğundan emin olmaya çalıştınız?
Elbette OKB yaşayan birinin bu döngüden çıkması yalnızca karar vermesiyle mümkün olmaz. Ancak yardım almak ve farklı baş etme yolları öğrenmek, bu mücadelenin değişebileceği bir kapı açar.
Zihniniz size bir soru sorabilir. Her soruyu cevaplamak zorunda değilsiniz.
Zihniniz size korku hissettirebilir. Her korkuyu ortadan kaldırmadan da ilerlemeyi öğrenebilirsiniz.
Çünkü hayat, bütün ihtimalleri kontrol edebildiğimizde başlamaz. Her şeyi kontrol edemeyeceğimizi kabul ettiğimiz hâlde yaşamaya devam edebildiğimizde yeniden anlam kazanır.
Belki de kendinize söylemeniz gereken en önemli cümle şudur:
“Zihnimden geçen her düşünceyi çözmek zorunda değilim. Her korkumu yenmek, her şüphemden kurtulmak zorunda değilim. Ben, bütün sorularım cevaplanmadan da yaşayabilirim.”
Unutmayın: Siz düşüncelerinizden ibaret değilsiniz. Zayıf değilsiniz. Ve bu mücadeleyi tek başınıza vermek zorunda değilsiniz.
Bazen özgürlük, zihninizin sustuğu an değil; o konuşurken sizin yaşamaya devam edebildiğiniz andır.
Bu yazıyı, zihninin içinde görünmeyen bir mücadele veren ve anlaşılmaya ihtiyaç duyan biriyle paylaşın. Belki de ona iyi gelecek ilk şey, yaşadıklarını anlatan bir cümleyle karşılaşmaktır.
